خیلی دور، خیلی نزدیک…

به نام خدا

____________________________________________________________________________

جستاری در خصوص نسبت «شعرانقلاب و آیینی»

 خیلی دور، خیلی نزدیک...

 

 

شعر شاعران نسل اول ودوم انقلاب که در فضای انقلاب و سال های دفاع مقدس بالیده بودند، هر چند پیشانی نوشت «شعر آیینی» را نداشت، ولی به معنای واقعی کلمه - هم در صورت و هم در سیرت - شعر آیینی بود. ولی بسیاری از شعرها که این روزها عنوان شعر آیینی را بر پیشانی خود دارند، به خاطر کژتابی های مضمونی و اعتقادی، نه تنها شعر آیینی نیستند، بلکه به نوعی در مسیری مخالف با روح دین و آیین حرکت می کنند!

وجه تمایز شاعران نسل اول و دوم انقلاب با بعضی از شاعران نسل امروز در کیفیت سلوک دینی آنان است . شاعران نسل اول و دوم انقلاب در دامان انقلاب، دفاع مقدس و حماسه متولد شده بودند و به خاطر درک حضور انقلابیون اصیلی چون حضرت امام و شاگردی در مکتب انسان ساز اسلام اندیشان فرهیخته ای چون استاد مطهری ها، طالقانی ها، بهشتی ها، مفتح ها، جلال آل احمدها و ... از صورت دین به سیرت دین راه یافته و حقیقت محمدی (ص) را دریافته بودند. در سینه آنان محبت اهل بیت (علیهم السلام) بالی برای پریدن به ملکوت معرفت دینی بود. امروز اما پیمانه شعر آیینی بعضی از شاعران از زلال «معرفت» خالی است، و همین انفکاک بین«محبت» و«معرفت»، ریشه بسیاری از تحریفات شعر عاشورایی روز و روزگار ماست.

و اما در پاسخ به این سوال که «چرا لهجه شاعران نسل اول انقلاب حماسی است؟» باید گفت: چون این نسل از شاعران در دامان انقلاب، دفاع مقدس و حماسه متولد شدند و قد کشیدند. به همین خاطر پیش و بیش از آن که «مرثیه خوان» باشند، «حماسه خوان» بودند. از همین روست که شاعر برجسته انقلاب «حسین اسرافیلی» نام اولین مجموعه شعرش را «تولد در میدان» می گذارد و پیشانی نوشت مجموعه شعر زنده یاد سیدحسن حسینی نیز در آن سال ها «هم صدا با حلق اسماعیل» است.

رمز و راز این حماسه سرایی در قرائت اصیلی است که شاعران دهه شصت از قیام حسینی داشتند. نسل های اول و دوم انقلاب امام حسین و یارانش را در جبهه های جنگ و جهاد از نزدیک می دیدند و نفس می کشیدند. به همین خاطر تصویر آنان از حسین، کربلا و عاشورا تصویری واقعی و نزدیک به حقیقت بود. تصویری قابل انطباق با «ما رایت الا جمیلا».

شاعران دوران دفاع مقدس هم نفس، همسنگر و همرکاب امام حسین بودند و از کربلا و عاشورا جز حماسه و زیبایی چیزی نمی دیدند. حتی مداحان و ذاکران آیینی دهه شصت نیز «حماسی خوان» بودند، چنان که حاج صادق آهنگران می گوید:«در نکته‌ بینی امام (ره) خاطره‌ای به یاد دارم. زمانی شعری را برای سوسنگرد خواندم که الآن محتوای آن را یادم نمی‌آید، فقط خاطرم هست که حماسی نبود و در آن تشویق برای مقاومت دیده نمی‌شد. بیش تر حالت عزاداری برای کشتگان و شهر بود. حضرت امام (ره) بعد از شنیدن آن شعر گفته بودند: به فلانی بگویید اشعار حماسی بخوانند.»

ولی امروز چون از آن دوران باشکوه – دوران دفاع مقدس -  فاصله گرفته ایم، بعضی از شاعران آیینی، از فاصله ای بسیار دور به تماشای کربلا ایستاده اند، یعنی بر اساس گفته ها و شنیده های غیرمستند و آلوده به خرافه و گزافه واقعه کربلا را نظاره و روایت می کنند. اگر بخواهم صریح تر بگویم، باید بگویم که بعضی از این دوستان حضرت اباعبدالله(ع) را از پشت دیوار نوحه ها و مرثیه های پست مدرن! امروزی به تماشا نشسته اند که مضمون بسیاری از آنها با روح حماسه حسینی و عاشورا در تضاد و تقابل آشکار است. سیمایی که از امام و یارانش در بعضی از این نوحه ها ارائه می شود، سیمایی کامل و تمام رخ نیست، سیمایی تحریف شده، نیمرخ و ناقص است. سیمایی دور از حقیقت و غیر واقعی. از این منظر و به خاطر برخورداری از جوهر اندیشه، حکمت و معرفت دینی، سخت بر این باورم که شعر اصیل دینی و آیینی ما شعر انقلاب، دفاع مقدس و پایداری ست. شعری که از رسالت و اصالت برخوردار است و تا حدود بسیاری  از آسیب ها و انحرافات شعرهای آیینی امروز ما به دور است.

البته در مورد دوری از کربلا و عاشورا، همه گناه را هم نباید به گردن شاعران و ذاکران نسل امروز انداخت. ما نیز در معرفی چهره اصیل حماسه حسینی و قیام عاشورا به نسل امروز تعلل و  کوتاهی کرده ایم. یعنی برای نسل امروز آن گونه که شایسته و بایسته است «پیری» و «پدری» نکرده ایم! با همه این وجود، بی انصافی است اگر نگوییم که در این عرصه شاعران خوب نیز کم نداریم. شاعران ارجمند و دقیقه یابی که با احاطه و اشراف کامل به این حوزه، در بیان فضایل خاندان رسالت شعرهایی فاخر و ماندگار سروده اند که ذکر نام مبارک شان در حوصله این نوشتار کوتاه نیست و مجالی فراخ تر می طلبد.

(رضا اسماعیلی)

 

روزنامه قدس، یکشنبه 5 آذر 1396 ، ضمیمه «روایت امروز»، شماره (8)، صفحه (6)

http://media.qudsonline.ir/d/2017/11/25/0/788374.pdf

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.